- 18 اکتبر 2016 - 27 مهر 1395
ایران در تلاش برای رسیدن به جایگاهی جهانی در تولید نانودارو.
ایران در تلاش برای رسیدن به جایگاهی جهانی در تولید نانودارو
"سفر شگفت انگیز" نام فیلمی است که در سال ۱۹۶۶ بر پرده سینماها رفت. این فیلم، برگرفته از کتاب ایزاک آسیموف، داستان یک تیم جراحی را به تصویر می‌کشد که با زیردریایی خود آنقدر کوچک می‌شوند که می‌توانند وارد رگ بیمار شده و با رسیدن به مغز وی یک لخته خون را جراحی کنند.
کمتر از پنجاه سال بعد ساخت داروها بر مبنای نانوتکنولوژی، داستان تخیلی آیزاک آسیموف را به واقعیت بدل کرده است. یک نانومتر، یک میلیاردم متراست. داروهایی که با این فناوری ساخته می‌شوند حامل‌هایی هستند که مانند اسب تروآ، ذرات دارویی را تا حد ممکن به اندام هدف نزدیک کرده و بعد دارو را آزاد می‌کنند. این ذرات پس از آزاد شدن، تنها همان اندام را هدف قرار می‌دهند و دیگر اعضا تحت تاثیر قرار نمی‌گیرند.
در سالهای اخیر تحقیق در زمینه نانوداروها پیشرفت چشمگیری کرده و از این تکنولوژی برای رساندن هوشمند دارو به اندام هدف، در بیماری‌هایی چون ایدز، پارکینسون، سرطان یا پیشگیری از تولد پیش از موعد نوزادان استفاده می‌شود.
بسیاری از این داروها تولید شده‌اند و بسیاری بیشتر در مراحل تحقیقاتی قرار دارند.
در ایران نیز محققان با حمایت ستاد ویژه توسعه فناوری نانو، تحقیقات بسیاری را به انجام رسانیده‌اند. این ستاد که وابسته به معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری است، با هدف دستیابی به سهم مناسبی از تجارت جهانی نانو و قرار گرفتن در میان کشورهای برتر در این تکنولوژی، به حمایت از مقالات و پژوهش‌ها، ثبت اختراع محققان در کانون پتنت ایران و همچنین حمایت از تجاری‌سازی محصولات می‌پردازد.
باوجود تلاش فراوان، در حال حاضر تعداد محدودی از این داروها آزمون‌های بالینی را گذرانده و پس از اخذ مجوزهای لازم، به تولید انبوه رسیده‌اند که از آن جمله می‌توان به نانوداروی بیماریهای روده و نانوداروی درمان همزمان سرطان کبد و هپاتیت اشاره نمود.
"سینادوکسوزوم" یکی دیگر از نانوداروهای تولیدشده در ایران است که برای درمان سرطان‌های متاستاتیک (گسترش یافته به اعضای دیگر) نظیر سرطان پستان و تخمدان تجویز می‌شود. به گفته کمیته نانوی سازمان غذا و داروی ایران، تاکنون ۱۵ هزار ویال از این دارو به فروش رسیده است. سینادوکسوزوم که اولین نانوداروی ضدسرطان در خاورمیانه است در حال حاضر به سوریه صادر می‌شود.
سیناکورکومین دیگر نانوداروی ایران است که به مرحله تولید رسیده است. این نانودارو به دلیل داشتن ماده موثر کورکومین (زردچوبه) برای درمان دیابت، آلزایمر، بیماریهای قلبی، بهبود عملکرد کبد و دستگاه گوارش و همچنین کاهش عوارض شیمی درمانی تجویز می‌شود.
همچنین محققان دانشگاه مازندران موفق به تولید نانودارویی شده و آن را به بازار داخلی عرضه کرده‌اند. داروی دیگر با نام تجاری سیناآمفولیش نیز برای درمان سالک، در انتظار مجوزهای لازم برای عرضه به بازار است.
باوجود آنکه نانوداروها توانایی رساندن دارو را در زمان معین به بافت و اندام هدف دارند و اثربخشی‌شان بیشتر از داروهای شیمیایی است ولی بسیاری از فعالان این صنعت معتقدند، شرکت‌های بزرگ داروسازی دنیا حاضر به همکاری کافی با محققان برای تولید نانوداروها نیستند چرا که نانوداروها طول درمان و میزان مصرف را کم می‌کنند و این فروش دارو را پایین می‌آورد.
اما کارشناسان و محققان امیدوارند که تولید انبوه نانوداروها، درمان بیماری‌ها بخصوص بیماریهای صعب‌العلاجی مثل سرطان را در مدتی کوتاه‌تر و با عوارض کمتر میسر کند
افزایش نگرانی در مورد سرنوشت واحد فرود بر مریخ
افزایش نگرانی در مورد سرنوشت واحد فرود بر مریخ
با ادامه بی خبری از یک کاوشگر اروپایی که قرار بود روز چهارشنبه بر مریخ فرود آید بیم آن می رود که این ماموریت از دست رفته باشد.
علائم رادیویی روبات اسکیاپارلی کمتر از یک دقیقه پیش از موعد مقرر برای فرود بر سطح این سیاره قطع شد.
ماهواره هایی که دور مریخ می گردند سعی کرده اند موقعیت این کاوشگر را دریابند اما موفق نشده اند.
یک ماهواره آمریکایی حتی سعی کرد با اسکیاپارلی تماس بگیرد اما جوابی نشنید.
بیم آن می رود که روبات سقوط کرده و از بین رفته باشد. با این حال آژانس فضایی اروپا، اسا، به سرعت سرنوشت این ماموریت را اعلام نخواهد کرد.
مهندسان این سازمان تمام اشکالات احتمالی را بررسی می کنند تا ببینند چرا تماس با کاوشگر قطع شده و برای حل آن چه می توانند بکنند.
این فرآیند می تواند چند روز زمان ببرد.
سفینه مادر که اسکیاپارلی با آن به این سیاره حمل شد و اکنون در مدار مریخ مستقر شده از ابزارهای اصلی مهندسان خواهد بود.
این ماهوار به نام تی جی او (تریس گس اوربیتر) مشغول دریافت اطلاعات تله‌متری از اسکیاپارلی بوده است.
آن اطلاعات می تواند حاوی سرنخ هایی درباره سرنوشت این کاوشگر در لحظات پیش از فرود باشد.
اسکیاپارلی با هدف نشان دادن توانایی آژانس فضایی اروپا، اسا، برای فرود بر همسایه زمین طراحی و اعزام شد.
تنها تلاش قبلی این سازمان برای فرود آوردن یک کاوشگر بر مریخ در سال ۲۰۰۳ بود؛ زمانی که بیگل-۲ فرود آورده شد. بیگل به سلامت فرود آمد اما صفحات خورشیدی آن به درستی باز نشد و تماسش با زمین قطع شد.
علیرغم فضای گرفته در اسا به دلیل وضعیت اسکیاپارلی، مسئولان از عملکرد سفینه مادر، تی جی او، و استقرار آن در مدار مریخ ذوق زده هستند.
این ماهواره بخش اصلی این ماموریت مشترک با روسیه که رسما "اگزومارس 2016" شناخته می شود است.
تی جی او چند سال آینده را صرف مطالعه گازهای اتمسفر مریخ مثل متان، بخار آب و دی اکسید نیتروژن خواهد کرد. هرچند میزان این گازها بسیار کم است اما حاوی سرنخ هایی درباره فعالیت های کنونی مریخ هستند و حتی ممکن است نشانه های حضور حیات را آشکار کنند.
چه ورزش‌هایی بهتر می‌توانند از کاهش قوای مغزی و زوال عقل در دوران سالمندی پیشگیری کنند؟
چه ورزش‌هایی بهتر می‌توانند از کاهش قوای مغزی و زوال عقل در دوران سالمندی پیشگیری کنند؟
پیری و روند سالمندی جزئی از زندگی بشراست. دراین دوره توانایی‌های فرد دستخوش تغییرات اساسی می‌شود؛ هم کاهش قابلیت‌های جسمانی اجتناب ناپذیراست هم کاهش عملکرد شناختی که بتدریج ایجاد می‌شود.
در سالمندی توانایی زندگی مستقل اهمیتی اساسی دارد، فرد سالمند به ورزش و فعالیت بدنی احتیاج دارد اما ناتوانایی‌های جسمی و حرکتی یا این امکان را از سالمندان سلب یا تاثیر سودمند آن را کم می‌کند. اما سوال این است که این کاهش فعالیت بدنی چه تاثیری بر عملکرد شناختی (حافظه، توجه، مهارت‌های کلامی و زبانی، درک فضا و ادراک بینایی) می‌گذارد؟
باید به این نکته توجه کرد که اثرات مفید ورزش‌های هوازی صرفا به مزایای فیزیولوژیک مانند افزایش مصرف اکسیژن، بهبود گردش خون، افزایش تعداد مویرگ‌ها و بهبود عملکرد رگ‌ها محدود نمی‌شوند.
تحقیقات ثابت کرده‌اند که فعالیت هوازی هم سلامت جسمی هم روانی افراد را به سطح مطلوب نزدیک می‌کند.
ورزش مستقیما می‌تواند شکل پذیری سیناپس‌ها (محل تلاقی سلول‌های عصبی) را افزایش دهد (با تغییر ساختار و قابلیت سیناپس) و در نتیجه با پشتیبانی از تولید سلول‌های عصبی (نوروژنز) از زوال شناختی در جمعیت میانسالان جلوگیری کند.
بر این اساس، افزایش مصرف اکسیژن ممکن است عامل مهمی در بهبود رشد عصبی، تکثیر سلولی، بقای سلول، افزایش میزان فاکتور نورون‌زای مشتق از مغز (BDNF) و تحریک بیشتر نوروژنز باشد. همچنین ورزش‌های هوازی باعث بهبود عملکرد و توسعه عروق در مناطق از مغز می شود که در عملکرد شناختی بسیار دخیل هستند.
در حین فعالیت بدنی جریان خون مغز به مناطق مختلف مغز (از جمله هیپوکامپ، لوب تمپورال داخلی، پیشانی، آمیگدال و بازال گانگلیا) افزایش می‌یابد و این در عملکردهای شناختی، حافظه و بویژه حافظه بلند مدت نقش مهمی ایفا می‌کند.
نتایج تحقیقی هم که ما در دانشگاه بیلفلد آلمان انجام دادیم تایید کرد که ورزش‌های هوازی و بی‌هوازی قادرند به طور قابل توجهی حافظه بینایی افراد مسن، هم حافظه کوتاه مدت هم بلند مدت، را بهبود ببخشد. علاوه بر این ما متوجه شدیم تمرین‌های غیرهوازی (یادگیری حرکتهای جدید، استروپ، تمرین هماهنگی عصب و عضله، تمرین تعادلی و تمرین با وزنه) در فراخوان و بازیابی اطلاعات از حافظه کلامی از تمرین‌های هوازی (دویدن با شدت ملایم تا متوسط) اثر بهتری دارند.
از این رو با اینکه کاهش عملکرد حافظه در سالمندی اجتناب ناپذیر به نظر می‌رسد اما با توجه به یافته‌های تحقیقات دیگر و پژوهش ما می‌توان به سالمندان توصیه نمود:
- در صورت امکان سالمندان باید فعالیت‌های هوازی مثل دویدن در برنامه روزانه خود قرار دهند چون باعث افزایش مصرف اکسیژن و بهبود جریان خون و در نتیجه بهبود رشد عصبی می‌شود.
با توجه به سطح آمادگی جسمانی و سلامت فرد سالمند فعالیت ملایم تا متوسط، مناسب و کافی بنظر می‌رسد.
- در صورت ناتوانی سالمند برای فعالیت‌هایی مانند دویدن و راه رفتن، هنوز حرکات خاصی وجود دارند که می‌توانند به کاهش سرعت زوال مغز کمک کنند، از جمله:
- حرکات ظریف و هدف دار با انگشتان: مانند قرار دادن دست روی میز و بلند کردن هر انگشت به شکل ارادی یا نوشتن با دست غیرمسلط (نوشتن با دست چپ برای راست دست‌ها و بالعکس) یا نوشتن به شکل معکوس (مثل دیدن در آینه)
- حرکات کششی (استرچینگ) منظم
- حرکات به شکل بازی‌های آموزشی و هدف‌دار: مانند حرکت به سمت جلو، عقب، چپ و راست اما به جای کلمات جلو، عقب، چپ و راست از گزینه‌های دیگر استفاده می‌کنیم مثلا ازسالمند می‌خواهیم با شنیدن عدد یک به جلو، با عدد دو با عقب، با عدد سه به چپ و با عدد چهار به راست حرکت کند.
- تمرکز بیشتر در یادگیری مهارت‌های جدید که منوط به حرکاتی مثل دویدن نباشد.
- استفاده از اثرات فیزیولوژیک تمرینات هماهنگی عصب و عضله مثل هماهنگی چشم-پا یا چشم-دست: برای هماهنگی چشم-پا، از سالمند می‌خواهیم با پا توپی را از بین پایه‌های صندلی عبور دهد و برای هماهنگی چشم-دست مثلا از سالمند می‌خواهیم دو توپ کوچک را با دست همزمان پرتاب کند و همزمان با دست آنها را بگیرد.
این تمرینات برای افرادی هم که توانایی فعالیت هوازی را دارند در حفظ قوای شناختی مفید هستند.
از این رو، حتی ورزش ارادی ملایم و برنامه‌های غیرهوازی هم ممکن است توانایی‌های شناختی افراد مسن را تا حد قابل توجهی حفظ کند، چنین برنامه‌هایی الزاما نیاز به دویدن و توانایی قابل توجه در استفاده از ظرفیت هوازی ندارد بنابراین برای سالمندانی هم که توانایی فعالیت‌های حرکتی جابجایی مانند دویدن را ندارند امکان پذیراست.
علاوه بر این یادگیری مهارت‌های حرکتی جدید باعث تغییرات سیناپسی و تشکیل پروتئین‌های جدید در سلول‌های عصبی مغز می‌شود.
افزایش فعالیت سیناپسی در مدارهای خاصی از سلول‌های عصبی در مغز می‌تواند به بهبود عملکرد شناختی در افراد مسن منجر شود.
مطالعه ما نشان داد که فعالیت منظم بدنی شامل تمرینات غیرهوازی و تمرینات هوازی با شدت کم تا متوسط و همچنین یادگیری مهارت‌های حرکتی جدید می‌تواند عملکرد شناختی سالمندان را تحت تاثیر قراردهد و باعث تاخیر یا جلوگیری ازاختلال شناختی و زوال عقل شود.
بنابریان به سالمندان توصیه می‌کنیم که برای جلوگیری از اختلال شناختی و زوال عقل، به هر شکل ممکن به فعالیت منظم بدنی بپردازند و درصورت ناتوانی در انجام فعالیت‌های منظم ورزشی، در یادگیری مهارت‌های حرکتی جدید که نیازمند آمادگی جسمانی چندانی نیست بکوشند و به حفظ قوای شناختی خود و کاهش خطر ابتلا به زوال عقل کمک نمایند.
این تمرینات مثل نوشتن با دست غیرمسلط (مثلا نوشتن با دست چپ برای افراد راست دست) یا خواندن یک نوشته در آینه یا خواندن یک نوشته از پشت صفحه، روش‌هایی ساده، امکان‌پذیر و حتی سرگرم کننده هستند.
_____________________________________________________________________________________________________________
این مطلب برگرفته از تحقیق دکتر غلامرضا تذکاری عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد است که زیر نظر پروفسوردکتر هانس یوآخیم مارکویچ مدیروقت دپارتمان روانشناسی فیزیولوژیک دانشگاه بیلفلد در آلمان روی ۸۹ فرد سالمند ۶۵-۷۵ ساله انجام شده است. متن کامل این تحقیق را می‌توانید اینجا بخوانید.